Về với Lâm Đồng

Dáng nét Đà Lạt

Lữ Khách | 12/12/2018 15:57

Chiều phố núi Đà Lạt.

Người ta gọi Đà Lạt là thành phố ngàn hoa, bởi đến Đà Lạt vào thời khắc nào bạn cũng được chiêm ngưỡng hoa và hoa. Đà Lạt từ một vùng hoang sơ, nhưng với những đặc điểm riêng nổi bật và lợi thế của mình đã trở thành nỗi nhớ thương của biết bao du khách.

Đà Lạt không chỉ là một đô thị mà còn là một tâm tưởng, có khi là một hoài niệm, có khi là một cảm giác sống tinh khôi, tươi mát mà thâm trầm. Sống ở đây là một trải nghiệm khác thường. Và, Đà Lạt đang được “chăm chút” để gìn giữ bản sắc, phát triển hiện đại.

1. Không gian cảm khoái.

Hồi niệm thời sơ khai của Đà Lạt là trở về với không gian mênh mang lạc giữa rừng già, với vài bộ tộc thiểu số miền cao sinh sống. Nhà bác học người Pháp (gốc Thụy Sỹ) Alexandre Yersin, trong chuyến thám hiểm lần thứ hai vào ngày 21/6/1893 đã ghi lại cảm xúc về những người dân bản địa: “Vài làng người Lạch sống tập trung dưới chân núi Lang Biang. Họ làm ruộng lúa rất tốt và rất hiếu khách…”. Đó là những xúc cảm tốt lành để A.Yersin hình thành ý tưởng khởi lập đô thị giữa miền sơn cước - Đà Lạt.

Nửa sau thế kỷ 19, người Pháp đã đến đây và phác họa tương lai xứ sở này sẽ trở thành “thủ đô mùa hè” của Đông Dương. Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam Nguyễn Văn Tất cho rằng, Đà Lạt ngay từ khi hình thành đã có “công năng gốc” là thành phố nghỉ dưỡng. Đà Lạt mộng mơ, Đà Lạt trí tuệ và thanh lịch… là thương hiệu của thành phố bản sắc này.

Khí hậu mát mẻ quanh năm là một đặc thù “vô hạn” hiếm có trên thế giới, giúp Đà Lạt duy trì được lợi thế so sánh trong tiến trình phát triển, gắn với dịch vụ du lịch, nghỉ dưỡng ở cấp độ quốc tế. Mát lạnh, không khí tinh khiết và không gian e lệ… Đà Lạt được ví là chốn địa đàng. “Những thứ ấy là tài nguyên hiếm hoi mà Đà Lạt sở hữu. Chúng không thể thiếu nhau. Hợp làm một, chúng tạo nên độ tiện nghi, sự cảm khoái thể xác, mà không một hệ thống công nghệ cao nào có thể tạo nên”, KTS Hoàng Đạo Kính bộc bạch.

Những người Pháp đến Đà Lạt vào đầu thế kỷ 20 đã tặng cho thành phố này một câu châm ngôn có ý nghĩa: “cho người này niềm vui, người kia sự mát lành”. Đến Đà Lạt, có lẽ mọi người đều quyện hòa theo cách sống nơi đây. Từ nhịp bước chân của người dạo chơi, từ cách nói năng, cử chỉ… đến “kiểu” ngồi cà phê đều diễn ra chầm chậm. Chậm nhưng không trễ nải, đó là cái riêng của người Đà Lạt.

công dân thành phố hoa

Công dân thành phố Hoa - Đà Lạt.

2. Không gian văn hóa Âu - Việt

Đà Lạt từ một vùng hoang sơ, nhưng với những đặc điểm riêng nổi bật và lợi thế so sánh khác biệt về khí hậu, thổ nhưỡng, điều kiện tự nhiên… được người Pháp đầu tư nghiên cứu quy hoạch cảnh quan, thiết kế kiến trúc bài bản từ giai đoạn đầu phát triển. “Nhắc đến không gian văn hóa của Đà Lạt thì không thể bỏ qua không gian quy hoạch kiến trúc mang đậm ảnh hưởng châu Âu, nhất là Pháp bàng bạc khắp thành phố”, TS. KTS Ngô Viết Nam Sơn khẳng định.

Gặp cựu Đại sứ Pháp Jean-Noel Poirier cách đây chưa lâu trên phố núi Đà Lạt, ông thổ lộ: “Cách đây hơn mười năm, lần đầu tôi đến Đà Lạt và mê thành phố này từ đó. Đà Lạt hấp dẫn tôi vì khí hậu, cảnh quan, nhiều công trình kiến trúc tương tự ở Pháp”.

Song, Đà Lạt còn có những không gian Việt lịch sử. Đó là nơi mà những người Việt Nam khắp cả nước tìm đến quần tụ, sinh sống. Họ đã tạo lập sự nghiệp ở hai khu vực chính trên thành phố cao nguyên là khu ấp Ánh Sáng, các phố buôn bán ở Khu Hòa Bình tỏa ra tứ phía, và dấu xưa còn đó. KTS tài danh Ngô Viết Thụ từng nói, ở Đà Lạt, nhà không thấy trọn, núi không thấy trọn, cảnh luôn ảo huyền. Thiên nhiên ấy phảng phất như nét vẽ thủy mặc, nét kiêu sa của nghệ thuật Á Đông…

“Di sản kiến trúc” Âu - Việt phối cảnh giữa thiên nhiên Đà Lạt mang dáng nét kiêu sa quyến rũ. Đó là nét chấm phá trong tầm mắt của nhiều người khi thư thái ngắm nhìn Đà Lạt và đều có cách “đắm đuối” riêng. KTS Hoàng Đạo Kính nhìn nhận, rừng thông và kiến trúc những căn biệt thự cổ xinh đẹp, nhưng không bao giờ lạc thời đã sinh ra nỗi buồn “đặc sản”, là “linh hồn” của Đà Lạt. Hai thực thể vật chất ấy không phải là “giá trị gia tăng” mà chính là “giá trị cơ bản” của xứ sở này. Đó là nỗi buồn sang trọng được cấu thành từ “cuộc hôn phối” giữa thiên nhiên và sự kiến tạo của con người.

“Thành phố trong rừng, rừng trong thành phố”. Công thức này nhiều lần được nhắc tới một cách cẩn trọng trong quy hoạch phát triển Đà Lạt, với những “mảng xanh”, những cung đường nhàn du, lười biếng thấp thoáng bên sườn đồi…

3. Hoa và người xứ hoa

Người ta gọi Đà Lạt là thành phố ngàn hoa, bởi đến Đà Lạt vào thời khắc nào bạn cũng được chiêm ngưỡng hoa và hoa: Hoa trong phố, hoa trên đồi, hoa trong nhà và hoa trên những cung đường trùng điệp… Đà Lạt phố hoa là vậy. Nhưng hãy ngược dòng ký ức, viễn du về với gốc gác nghề trồng hoa ở xứ này. Còn nhớ trong câu chuyện với nhà “Đà Lạt học” Nguyễn Hữu Tranh, ông cho biết, khoảng 5 năm - sau khi bác sĩ A.Yersin phát hiện ra Đà Lạt, người Pháp đã thành lập ở xứ cao nguyên này một trạm nông nghiệp khoảng 16 ha để trồng thử nghiệm nhiều loại rau, cây ăn trái, cây công nghiệp và đặc biệt là hoa.

Đến năm 1901, kỹ sư A.D’André đã tóm lược trong một bản báo cáo rằng, các giống hoa Pháp và vùng ôn đới trồng thử nghiệm tại Đà Lạt đều phát triển tốt, đẹp rực rỡ mà ít tốn công chăm sóc. Kết quả này đã thu hút sự quan tâm của giới chức và các nhà nông học thời bấy giờ.

Sau đó, vào những năm cuối thập niên 30 thế kỷ trước, những cư dân đầu tiên từ các làng hoa Quảng Bá, Nghi Tàm (ngoại thành Hà Nội), vượt hàng ngàn cây số vào cao nguyên hoang sơ lập nên ấp Hà Đông (phường 8, TP.Đà Lạt ngày nay). Trong hành trình đến với miền đất mới, họ không chỉ mang theo hạt giống rau, hoa, mà còn những kinh nghiệm nghề nông của quê hương để lập nên làng hoa truyền thống đầu tiên tại Đà Lạt. Sau làng hoa Hà Đông là các làng nghề đã trở thành những cái tên quen thuộc với du khách như: Làng hoa Thái Phiên, làng hoa Vạn Thành…

du khách trên thành phố hoa đà lạt
Du khách trên thành phố ngàn hoa. 

Giờ đây, Đà Lạt đã trở thành một vùng nông nghiệp công nghệ cao nổi tiếng của cảnước và quốc tế. Thương hiệu “Hoa Đà Lạt” đã tạo được vị thế không dừng lại ở góc độ cảnh quan, mà được định vị là sản phẩm kinh tế hàng hóa có giá trị ngày càng cao trên thị trường. Canh tác hoa, thưởng lãm hoa… đã trở thành yếu tố văn hóa hình thành rất tự nhiên ở Đà Lạt. Hoa Đà Lạt đã trở thành “biểu tượng” của xứ sở, đã nên thơ, vào nhạc, vào tranh…

Khí hậu, hoa… quyện hòa nét duyên của “đôi má hồng đào” của thiếu nữ đã tự nhiên níu chân nhiều người về với Đà Lạt. Từ trước tới nay, khi nói về Đà Lạt, nhiều người thường nói về rừng, hoa, biệt thự và khí hậu… Nhưng, ít ai để ý đến “cái gạch nối” giữa những giá trị ấy và con người Đà Lạt. Bởi, xứ này là nơi hội tụ của nhiều người từ tứ xứ miền quê, là kết quả tổng hợp các tinh hoa nhiều vùng, miền để hình thành cho mình một bản sắc.

Từ thuở xưa, nơi đây đã là quê hương lâu đời của người Lạch. Người Pháp trong ý đồ tìm kiếm cho mình nơi nghỉ dưỡng, họ đã đến Đà Lạt. Trong một thời gian dài họ kiến tạo thành phố này... và dấu xưa còn đó. Người Kinh đến Đà Lạt định cư đồng thời với người Pháp. Họ đóng góp sức lực, ý chí lớn lao trong việc xây dựng thành phố và gắn bó lâu dài với vùng đất họ chọn làm quê hương.

Chắt lọc, tinh chế, tổng hòa đã “đúc” thành một “mẫu người Đà Lạt” có dáng dấp Huế nhưng không phải Huế, Hà thành mà không phải Hà thành, Quảng mà không hẳn Quảng Nam hay Quảng Ngãi… Bản sắc con người Đà Lạt rất dễ cảm nhận và phân biệt, nhưng gọi tên nó là gì vẫn còn là chuyện rất tế nhị.

4. Thành phố đáng sống

Đà Lạt đã và đang được số đông nhìn nhận là thành phố du lịch nổi tiếng của Việt Nam và quốc tế. Trong tương lai, Đà Lạt sẽ là “thành phố vườn”, theo ý tưởng của chuyên gia kiến trúc người Pháp và “thành phố trong rừng, rừng trong thành phố” theo gợi ý của lãnh đạo tỉnh Lâm Đồng cho các chuyên gia quy hoạch đô thị, cùng những ý tưởng khác nữa… trong đồ án “Quy hoạch chung TP.Đà Lạt đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050”, đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.

Đà Lạt được giới KTS khẳng định là một loại đô thị rất đặc biệt trong lịch sử đô thị, loại hình “đô thị phi đô thị”. Đó là thành phố đáng sống khi Đà Lạt được “chăm chút” nhiều hơn và nhận được những “cách nhìn tinh tế” với kiểu đô thị đặc biệt này.